KIRMIZI

�iirlerinden se�meler:

1

“Sordum kendime: Sappho dedim,
Elinden ne vermek gelir,
Her �eyi olan Aphrodite gibi birine?”,

“Belli art�k,
Bal da, bal ar�s� da
Haram bana bundan b�yle”

2

�ap�al da olsa
Eli y�z� daha d�zg�n, Mnasidika’n�n
Bizim tatl� Gyrinno’dan.”,

“Yumu�ak ellerinle Dika,
Filizler kopar�p
S�sle o g�zelim sa�lar�n�.”,

“Ne g�zel giyinmi�ti
Ayaklar�n� �rt�yordu
�nce Lidya i�i, uzun s�rmal� ete�i”

Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderon 1907’de Mexico City’nin güneyindeki Coyoacan’da, Macar Yahudisi fotoğrafçı Wilhelm Kahlo ve Kızılderili asıllı Matilde Calderon Gonzales’in dört kızından üçüncüsü olarak dünyaya geldi. 6 Temmuz 1907 günü doğmuş olmasına rağmen, kendisi doğum tarihini, Meksika devriminin gerçekleştiği 7 Temmuz 1910 günü olarak ilan etmiş, yaşamının modern Meksika'nın doğuşuyla bağlamış olmasını istemiştir.

Altı yaşındayken geçirdiği çocuk felcinin sonucu olarak bir bacağı özürlü kalmış, kendisine "Tahta Bacak Frida" denmişti. Bu özrüyle başetmesini bilen Frida, gençkızlık çağında, dönemin en iyi e�itimini veren Ulusal Haz�rl�k Okulu’nda okudu. Bu okul, onu sanat, edebiyat, felsefe gibi alanlara y�nlendirdi. �lerde Meksika d���n ya�am�n�n �nemli isimleri olarak an�lacak Alejandro Gomez Arias, Jose Gomez Robleda, Alfonso Villa okul arkada�lar� oldu. Okulda, anar�ist bir edebiyat grubuna dahil oldu; g��l� bir ki�ilik olu�turmaya ba�lad�. 19 ya��nda ge�irdi�i bir trafik kazas� b�t�n hayat�n� de�i�tirdi.

17 Eyl�l 1925 okuldan eve d�nerken bindi�i otob�s�n tramvayla �arp��mas� sonucu �ok ki�inin �ld��� kazada, trenin demir �ubuklar�ndan birisi Frida’n�n sol kal�as�ndan girip le�en kemi�inden ��km��t�. Kazadan sonra t�m hayat� korseler, hastaneler ve doktorlar aras�nda ge�ecek; omurgas� ve sa� baca��nda dinmeyen bir ac�yla ya�ayacak, 32 kez ameliyat edliecek ve 1954’te �ocuk felci nedeniyle sakat olan sa� baca�� kangren y�z�nden kesilecektir.

Kazadan bir ay sonra hastaneden ��kan Kahlo, ailesinin te�viki ile s�k�nt� ve ac�dan ka�mak i�in resim yapmaya ba�lad�. Yata��n�n tavan�ndaki aynaya bakarak oto-portreler yapt�.

1927 y�l� sonunda y�r�meye ba�layan Kahlo, bu d�nemde sanat ve politika �evreleri ile yak�nla�maya ba�lad�. K�ba'l� �nder Julio Antonio Mella ve foto�raf sanat��s� Tina Modotti ile tan���p yak�n arkada� oldu. Birlikte, d�nemin sanat��lar�n�n davetlerine, sosyalistlerin tart��malar�na kat�lmaya ba�lad�lar. Kahlo, 1929’da Meksika Kom�nist Partisi’ne �ye oldu.

Resim �izmeye devam eden Kahlo ayn� d�nemde bir g�n, Meksikal� Michalangelo olarak an�lan �nl� ressam Diego Rivera'y� g�rmeye ve resimlerini g�stermeye gitti. �ki sanat��, 21 A�ustos 1929’da evlendiler. Kahlo 1930’da e�iyle beraber ABD’ye gitti ve 1933’te Rivera ald��� duvar resmi sipari�lerini bitirinceye kadar orada ya�ad�lar.

Frida ile Rivera’n�n f�rt�nal� bir evlilik ya�amlar� oldu. Sa�l�k sorunlar� nedeniyle bir �ocu�unu ald�ran ve ardarda iki d���k yapan Frida, e�inin sadakatsizlikleri nedeniyle 1939 y�l�nda ondan ayr�ld� ama 1 sene sonra yeniden evlendiler ve Frida’n�n �ocuklu�unu ge�irdi�i Mavi Ev’e yerle�tiler.

Frida’n�n da evlilikleri s�ras�nda �e�itli erkeklerle ili�kileri olmu�tu. Bunlarda birisi de Rus devriminin �nde gelen isimlerinden Lev Tro�ki iledir. Tro�ki, Rivera’n�n Meksika Cumhurba�kan�ndan ald��� �zel izin ile 1937’de Meksika’ya gelmi� ve Frida’n�n evine yerle�mi�ti. Aralar�ndaki ili�kiyi Tro�ki’nin e�inin farketmesi �zerine Frida, Tro�ki’den ayr�lm��t�r. Tro�ki’ye d�zenlenen suikast�n ard�ndan suikast�� ressam Siqueiros’un arkada�� olmas� nedeniyle sorgulanan Frida, bir s�re Meksika’dan ayr�lmay� uygun bulumu�; o s�rada San Fransisco’da bulunan eski e�i Rivera’n�n yan�na gitmi� ve �ift orada yeniden evlenmi�lerdi.

S�k s�k sa�l��� bozulan Frida, dayan�lmaz ac�larla ba�a ��kmak i�in b�t�n g�c�yle resim yapm��, yaln�z �lkesinde de�il, Amerika ve Fransa’da sergiler a�m��t�r. 1938’de New York’ta a�t��� sergi ona b�y�k �n getirdi, 1939’daki Paris sergisi ile �vg�ler toplad� 1943’de 'La Esmeralda' adl� yeni bir sanat okulunda ��retim �yeli�ine ba�layan Frida, sa�l�k durumu k�t�le�mesine ra�men ders vermeyi s�rd�rd�; 1950’de omurgas�ndaki sorunlar nedeniyle hastaneye kald�r�ld� ve 9 ay hastanede kald�. 1953 y�l� Nisan ay�nda Mexico City’de bir ki�isel sergi a�t�; Temmuz ay�nda sa� baca�� kesildi.

Frida Kahlo, 13 Temmuz 1954’te, akci�er embolisi te�hisiyle son nefesini verdi�inde; arkas�nda b�rakt��� son tablosu; Ya�as�n Ya�am isimli bir nat�rmorttu.

Frida Kahlo’nun 143 resmi vard�r. Resimlerinin 55 tanesi oto-portrelerden olu�ur. Ya�am�n�n b�y�k bir b�l�m�n� yatakta ba��n�n �st�nde duran, “g�nd�zlerinin ve gecelerinin cellad�” olarak tan�mlad��� bir aynaya bakarak ge�irdi�i i�in s�rekli oto-portre �izmi�tir. Resimlerindeki ustal�k, Pablo Picasso’ya bile "Biz onun gibi insan y�zleri �izmeyi bilmiyoruz" dedirtmi�tir.

S�rekli evcil hayvan besleyen Frida’n�n besledi�i hayvanlarla ilgili iki portresi vard�r: 1941'de yapt��� "Ben ve Papa�anlar�m" ile 1943'te yapt��� "Maymunlarla Otoportre".

Frida’n�n resimleri s�rrealist olarak de�erlendirilse de o surrealizmi reddetti. Resimleri asl�nda ac� ve kesin ger�ekli�i yans�t�yordu. Frida’n�n resimlerinde Meksika k�lt�r� ve devrimci ulusal kimlik tuvale aktar�lm��t�.

Kahlo, 1938’de New York’ta s�rrealist resmin �nc� isimlerinden dostu Andre Breton’un da deste�iyle bir sergi a�t� ve bu sergi ona uluslararas� �n getirdi. 4 tablosunu �nl� akt�r Edward G. Robinson’a satarak ilk b�y�k sat���n� ger�ekle�tirdi, resimlerinin yar�s� sat�ld�. Bu ba�ar� �st�ne 1939’da Paris’te bir sergi a�t�. Paris sergisinde fazla resmi sat�lmasa da eserleri b�y�k ilgi toplad�; Picasso ve Kandinsky gibi sanat��lar�n �vg�s�n� kazand�; Louvre M�zesi, sanat��n�n �er�eve adl� tablosunu sat�n ald�. Sanat��, �lkesindeki ilk ki�isel sergisini 1953’te Meksika’daki galerisinde a�t�.

Anne Sexton

1932 yılında Alman bir baba ve ABD'li bir anneden, Massachusetts'te doğdu. Profesör olan babası 1940 yılında öldü. Plath ilk şiirini 8 yaşında yayımladı.

Plath, hayatı boyunca ileri derecede manik-depresif bozuklukla boğuştu. 1950 yılında bursla girdiği Smith College'deki ikinci yılında ilk intihar girişimini gerçekleştirdi ve bir akıl hastanesine yatırıldı. 1955'te Smith College'den summa cum laude derece ile mezun oldu.

Kazandığı Fulbright bursuyla Cambridge üniversitesi'ne giderek çalışmalarını burada sürdürdü ve şiirlerini üniversitenin öğrenci gazetesi olan Varsity'de yayımladı. Plath burada 1956 yılında evleneceği İngiliz şair Ted Hughes'la tanıştı. Evliliklerinin ardından Boston'da yaşamaya başladılar. Plath, hamile kaldıktan sonra ise İngiltere'ye geri döndüler.

Plath ve Hughes, Londra'da kısa süre yaşadıktan sonra North Tawton'a yerleştiler. çiftin sorunları bu dönemde başladı ve ilk çocuklarının doğumundan kısa süre sonra Sylvia Plath Londra'ya geri dönerek boşanma işlemlerini başlattı.

Kiraladığı evin eskiden İngiliz şair William Butler Yeats'e ait olduğunu öğrenen Plath bunu iyi bir işaret olarak değerlendirdi. 1962 - 1963 kışı Plath için çok zor geçti. 11 şubat 1963'te, ikinci kattaki odalarında uyumakta olan çocuklarının yanına süt ve kurabiye bıraktıktan sonra, odalarının kapısını da içeri gaz girmeyeceğinden emin olmak üzere bantlayarak kapattı ve kafasını fırının içine sokarak intihar etti.Bu olay onun yasadığı evin lanetiydi çünkü Yeats de bu evde ihtihar etmisti.

İntiharıyla ilgili olarak kocası Ted Hughes eleştirilere maruz kaldı. Hughes yıllarca bu konuda konuşmadı. Daha sonra anılarını yayımladı.

1963 yılında daha 30 yaşındayken intihar eden Plath’in hayatı, Oscarlı oyuncu Gwynet Paltrow’un ünlü şairi canlandırdığı “Sylvia” filmine de aktarıldı.

Plath’in Türkçe’ye çevrilen eserleri arasında bulunan “Sırça Fanus” adlı romanı, birçok kişi tarafından ilk Amerikan feminist romanı olarak değerlendirilir.

Şairin Türkçe'ye çevrilen eserleri arasında Ariel, Johnny Panik ve Rüyaların Kutsal Kitabı, üç Kadın, Sırça Fanus, Sylvia Plath'in Günceleri ve Suyu Geçiş bulunuyor.

1871 yılının (bazı kaynaklara göre 1870) 5 Mart'ında Yahudi bir ailenin çocuğu olarak Polonya'da doğdu. Daha genç yaşlarında sosyalizmle tanıştı ve dönemin solcu gruplarında yer aldı. Daha 18 yaşındayken içinde bulunduğu gruplar ve politik görüşü yüzünden İsviçre'ye kaçmak zorunda kaldı. 1889'da Zürih üniversitesi'ne girdi. Burada felsefe, tarih, politika, ekonomi ve matematik öğrenimi gördü, hayatında büyük etki bırakacak isimlerle tanıştı.

1890 yılında Bismarck'ın sosyal demokrasiyi yasaklayan kanunun lağvedilmesi ardından, sosyalist parlamentoya girdi. Parlamentoya giriş, dönemin sosyal demokratlarının devrimci uçtan uzaklaşmasına ve parlamentoda daha etkin olabilmek için çalışmasına neden oldu. Bu, Rosa Luxemburg'un da dahil olduğu devrimci görüş çizgisindekileri rahatsız etmekteydi. Bu sırada Zürih'te öğrenim görmeye devam eden Rosa 1898 yılında doktorasını tamamladı. özgür bir Polonya için çalışmalarına devam etse de, onun kafasındaki tabloda Almanya, Avusturya ve Rusya'da devrim gerçekleştiği taktirde Polonya özgür olabilirdi. Bu tablo milliyetçi bir çizgi çizen Polonyalı sosyalist grupların ve Polonya Sosyalist Partisi'nin ondan daha da uzaklaşmasına neden oldu. Daha sonra bu görüşleri Rus sosyalist çevrelerle de ilişkisinin bozulmasına yol açacaktı.

1898 yılında Gustav Lübeck ile evlenerek Berlin'e taşındı, Alman vatandaşlığı kazandı. SPD'nin (Almanya Sosyal Demokrat Partisi) aktif bir üyesi oldu. 1900 yılına gelindiğinde Luxemburg'un fikirleri tüm Avrupa'da sosyalist çevrelerde büyük yankı uyandırmakta, yazdığı makaleler ilgi görmekteydi. Özellikle Eduard Bernstein'in düşüncelerine getirdiği eleştiriler ile öne çıkıyordu. Alman militarizminin yükselen değer olması Luxemburg'u ziyadesiyle rahatsız ediyordu, bu konuda partiyle de ters düşmüştü. 1904 ile 1906 yılları arasında siyasi faaliyetleri ve görüşleri nedeniyle üç kez hapse girdi. Aldığı hapis cezaları onu yıldırmadı, faaliyetlerine devam etti. SPD'nin eğitim merkezlerinde Ekonomi ve Marksizm öğretmeye başladı.

Savaşın başlamasıyla esen milliyetçi rüzgar SPD'nin de milliyetçi eğilime yönelmesine neden oldu, ki bu Luxemburg'un fikirleri ile tamamen tezatlık oluşturuyordu bu sebeple partiyle olan tüm ilişkisini kesti. 5 Ağustos 1914'de Karl Liebknecht ile beraber Internationale grubunu kurdu. 1 Ocak 1916'da grubun adı Spartaküs Birliği (Spartakistler - Almanca Spartakusbund) oldu. Grubun devlete karşıt tutumu yüzünden 28 Haziran 1916'da Luxemburg hapis cezasına çarptırıldı. Hapiste geçirdiği yıllarda birçok makale kaleme aldı. Özellikle Rus devrimi üzerine yazdıkları ve Bolşeviklere getirdiği eleştiriler çarpıcıdır.

1918 Kasım'ında Luxemburg hapisten çıktı. Faaliyetlerine devam etti ve Liebknecht ile birlikte Alman Komünist Parti'sini kurdu. 15 Ocak 1919'da Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht ve Wilhelm Pieck, Freikorps tarafından tutuklandılar, Pieck kaçmayı başarırken Luxemburg ile Liebknecht yedikleri darbelerle bilinçlerini kaybettiler. Aynı gün, Luxemburg ölene kadar dövülmüş ve ölü vücudu nehre atılmış, Liebknecht de başından yediği kurşunlarla öldürülmüştü.