KIRMIZI

Sappho, Lesbos, Eresos (bu günkü adı ile Midilli ) adasında doğmuş, Antik yunan lirik şairi, Afrodit k�lt� rahibesi, Ekol lideri (Thiasos). Do�umu yakla��k olarak M.�. 630 ile M.�. 612 aras�nda; �l�m� M.�. 570 civar�nda kabul edilmektedir. Eusebius Sappho'nun 45. Olimpiyat�n ikinci y�l�nda(M.�. 600 -M.� 599) y�l�nda en verimli �a��n� ya�ad���ndan bahseder. �ran, M�s�r gibi �lkelerdeki s�re�en krall�k sisteminin aksine; yunan medeniyetinde Ege k�y�lar�n�n da�l�k d�zensiz yap�s�, insanlar�n da��n�k ya�amas� vb. sebepler y�z�nden, y�netim k���k krall�klar dan �teye gidememi�, sonralar� ise g��lenen soylu s�n�f� y�netimi kral�n elinden alm��t�r.

Y�netimi alan soylular�n topraks�z ya da k���k toprakl� halk� bor�land�rmalar� ve devam eden ak�nlar sonucunda Attika'dan ka�an halk zamanla(En belirgin d�nemi M.�. 7. yy) k�y� Ege'ye yerle�mi�; yeni yerle�ti�i b�lgede ise ticaretle u�ra�maya ba�lam��t�r. Yeni topraklarda s�ren ya�am ve ticaret; �nsanlara eski geleneklerden s�yr�larak kendini tan�ma , k�yaslama ile kendini �l�me olana�� vermi�tir. Toplumsall�ktan bireycili�e ge�i�te ya�anan bu s�re� Lirik �iiri beraberinde getirmi�tir. Lirik �iir'in doru�unda ise Sappho vard�r. Liri�in Doru�u Bir Afrodit k�lt� rahibesi olan Sappho, ba�l� bulundu�u k�lt�n de kendisine vermi� oldu�u rahatl��a dayanarak �zg�rce i�inden ge�eni s�ylemi�, A��k ve y�rekli bir tutum sergilemi�tir. Dilindeki bu i�tenlik ve a��kl�k sayesinde eserleri, t�m ard�llar�n� ve benzerlerini geride b�rakarak y�zy�llar�n �tesine ge�mi�, �a�lar boyu �yk�n�lm��, ele�tirilmi�tir. Vezin Kal�plar� Sappho, Kendi �a��na kadar s�regelen ion leh�esindeki Hexametron ve Attika leh�esine daha uygun olan iambos vezinlerinde yaz�lm�� betiklerden farkl� olarak, Dor ��eleri ile kat���k Aiol leh�esinde; Monodikte denilen tek bir ozan�n lir ile s�yledi�i �iir bi�iminde eserler vermi�tir. Klasik Sappho kal�b� �� 11'lik bir 5'lik dizeden olu�ur. �iirleri Dokuz Betik + (Onuncu B�l�m) olmak �zere 182 �iiri g�n�m�ze ula�m��t�r. Bu �iirlerin neredeyse tamam� Sappho'ya yak�n d�nem tarih�ileri, edebiyat��lar�, �airleri arac�l��� ile bug�ne ula�m��t�r. �iirlerin bir k�sm�n�n tamamen ba�kas�na ait olmas�ndan , bir k�sm�n�n ise k�smen de�i�tirildi�inden ��phe edilmektedir. Kald� ki g�n�m�ze ula�an kimi �iirler (�rne�in: dikey bi�imde ortadan kesilmi� gibi) hasarl� bir vaziyette ele ge�mi�, �evirilerinin bir kesimi Sappho s�ylemine dayan�larak faraziye ile �retilmeye �al���lm��t�r.

�iirlerinden se�meler:

1

“Sordum kendime: Sappho dedim,
Elinden ne vermek gelir,
Her �eyi olan Aphrodite gibi birine?”,

“Belli art�k,
Bal da, bal ar�s� da
Haram bana bundan b�yle”

2

�ap�al da olsa
Eli y�z� daha d�zg�n, Mnasidika’n�n
Bizim tatl� Gyrinno’dan.”,

“Yumu�ak ellerinle Dika,
Filizler kopar�p
S�sle o g�zelim sa�lar�n�.”,

“Ne g�zel giyinmi�ti
Ayaklar�n� �rt�yordu
�nce Lidya i�i, uzun s�rmal� ete�i”